گفت‌وگو با نویسنده «میرغلوم» / حمیده کیش: تاریخ مردم را باید پیش از فراموشی ثبت کرد
کتاب «میرغلوم» حاصل سال‌ها پژوهش مستند و تلفیقی درباره شخصیت مرحوم میرغلام بویراحمدی و بخشی از تاریخ اجتماعی، سیاسی و فرهنگی زاگرس است که با تقریظ آیت‌الله ملک‌حسینی و از سوی نشر سوره مهر منتشر شده است.
به گزارش روابط عمومی حوزه هنری کهگیلویه و بویراحمد، کتاب «میرغلوم» که به همت حوزه هنری استان و با انتشار نشر سوره مهر روانه بازار نشر شده است، حاصل سال‌ها پژوهش مستند درباره شخصیت مرحوم میرغلام بویراحمدی و بخشی از تاریخ اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بویراحمد و زاگرس است. در ادامه، مصاحبه اختصاصی با نویسنده این اثر درباره فرآیند نگارش، روش‌شناسی پژوهش و اهداف آن انجام شده است.
کتاب «میرغلام بویراحمدی» به قلم سید علی حمیده کیش، پژوهشگر و فعال فرهنگی، به تازگی توسط انتشارات سوره مهر منتشر شده است. این اثر که حاصل سال‌ها پژوهش میدانی، مطالعه اسناد ملی و بررسی روایت‌های شفاهی است، تلاش دارد شخصیت میرغلام را در بستر تحولات تاریخی زاگرس بازخوانی کند. در این گفت‌وگوی تفصیلی، ابعاد مختلف این پژوهش را از انگیزه‌های نگارش تا چالش‌های مستندسازی بررسی کرده‌ایم.
سوال ۱: چه عاملی باعث شد پس از سال‌ها تصمیم به نگارش این کتاب بگیرید؟
پاسخ: جرقه اولیه این کتاب به دوران نوجوانی من بازمی‌گردد؛ زمانی که مرحوم پدرم، که از بستگان نزدیک میرغلام بود، خاطرات و روایت‌های مبارزات ایشان را برای ما نقل می‌کرد. آن روایت‌ها سال‌ها در ذهنم باقی ماند، اما به دلیل انقلاب اسلامی، دفاع مقدس، حضور در جبهه‌ها، ادامه تحصیل و مسئولیت‌های مختلف، فرصت تدوین آن فراهم نشد. با گذشت زمان و از دست رفتن راویان قدیمی، احساس کردم اگر امروز این تاریخ ثبت نشود، فردا بخشی از حافظه تاریخی منطقه برای همیشه از میان خواهد رفت.
سوال ۲: آیا این کتاب یک زندگینامه است؟
پاسخ: خیر. اگرچه زندگی مرحوم میرغلام محور اصلی کتاب است، اما در واقع این اثر، پژوهشی درباره بخشی از تاریخ اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بویراحمد و زاگرس است. تلاش شده است تا شخصیت میرغلام در متن تحولات تاریخی زمان خود بررسی شود.
سوال ۳: ویژگی اصلی این کتاب نسبت به آثار مشابه چیست؟
پاسخ: مهم‌ترین ویژگی کتاب، اتکا به یک روش پژوهشی تلفیقی است. روایت‌های شفاهی، اسناد آرشیوی، تحقیقات میدانی، منابع کتابخانه‌ای و اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند تا روایت‌ها از منظر علمی اعتبارسنجی شوند.
سوال ۴: چرا تدوین این کتاب سال‌ها به طول انجامید؟
پاسخ: زیرا هدف صرفاً نگارش یک روایت نبود، بلکه تلاش شد اثری مستند و قابل استناد ارائه شود. انجام مصاحبه‌های متعدد، بررسی منابع، سفرهای میدانی، گردآوری اسناد و همچنین شش مرحله بازنگری و داوری علمی، زمان‌بر اما ضروری بود.
سوال ۵: نقش تاریخ شفاهی در این کتاب چیست؟
پاسخ: تاریخ شفاهی نقطه آغاز پژوهش بود، نه پایان آن. روایت‌های شفاهی مسیر تحقیق را روشن کردند، اما همه آنها با اسناد، منابع مکتوب و شواهد میدانی تطبیق داده شدند تا به روایتی مستند تبدیل شوند.
سوال ۶: آیا از اسناد ملی نیز استفاده شده است؟
پاسخ: بله. مراجعه به سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران یکی از مراحل مهم پژوهش بود. اسناد تاریخی مرتبط گردآوری و در کنار سایر منابع مورد بررسی قرار گرفت تا استحکام علمی کتاب افزایش یابد.
سوال ۷: تحقیقات میدانی چه جایگاهی در این پژوهش داشت؟
پاسخ: تحقیقات میدانی از ارکان اصلی کتاب بود. بسیاری از مناطق مرتبط با زندگی و مبارزات میرغلام، از جمله دورگ مدین، تنگ تامرادی، پیرسرتا، فهلیان، پراشکفت و قلعه کمری از نزدیک بررسی شد تا روایت‌ها با واقعیت‌های جغرافیایی و تاریخی تطبیق داده شوند.
سوال ۸: نقش استاد سید محمد نیک‌نژاد در این مسیر چه بود؟
پاسخ: استاد سید محمد نیک‌نژاد، نوه مرحوم میرغلام، از نخستین پژوهش‌گرانی بودند که با انتشار مجموعه چهارده‌گانه مقالات در هفته‌نامه زاگرس و نگارش یادداشت‌های ارزشمند، در حفظ این بخش از تاریخ منطقه نقش مؤثری ایفا کردند. این آثار از منابع ارزشمند پژوهش حاضر نیز بوده است.
سوال ۹: آیا تنها از منابع بومی استفاده شده است؟
پاسخ: خیر. علاوه بر آثار پژوهشگران بومی، از منابع ملی، اسناد تاریخی، آثار منتشرشده ارتش، منابع دانشگاهی و سایر کتاب‌های مرتبط نیز استفاده شده تا پژوهش از جامعیت بیشتری برخوردار باشد.
سوال ۱۰: چرا کتاب چندین بار بازنویسی شد؟
پاسخ: زیرا اعتقاد دارم پژوهش علمی بدون نقد و اصلاح مداوم کامل نمی‌شود. کتاب طی شش مرحله ارزیابی، اصلاح و بازنگری تکامل یافت تا از نظر علمی، ساختاری و مستندات به سطح مطلوب برسد.
سوال ۱۱: انتشار کتاب چه مراحلی را طی کرد؟
پاسخ: پس از تدوین اولیه، کتاب در حوزه هنری استان کهگیلویه و بویراحمد بررسی شد، سپس برای ارزیابی علمی به تهران ارسال گردید، چندین مرحله داوری و اصلاح را پشت سر گذاشت و پس از ویراستاری نهایی، توسط نشر سوره مهر آماده چاپ شد.
سوال ۱۲: تقریظ آیت‌الله ملک‌حسینی چه اهمیتی برای شما دارد؟
پاسخ: تقریظ معظم‌له را سرمایه‌ای معنوی و فرهنگی برای این اثر می‌دانم. این تقریظ نشان‌دهنده توجه ایشان به اهمیت ثبت تاریخ و هویت فرهنگی منطقه است و مسئولیت مرا در ادامه این مسیر بیشتر کرده است.
سوال ۱۳: چرا زاگرس در این کتاب جایگاه ویژه‌ای دارد؟
پاسخ: زیرا شخصیت میرغلام را نمی‌توان جدا از بستر تاریخی و فرهنگی زاگرس شناخت. زاگرس یکی از مهم‌ترین حوزه‌های تمدنی ایران است و فهم تاریخ این منطقه، به فهم بهتر تاریخ ملی ایران کمک می‌کند.
سوال ۱۴: آیا این کتاب فقط برای مردم بویراحمد نوشته شده است؟
پاسخ: خیر. مخاطب کتاب همه علاقه‌مندان به تاریخ ایران هستند. هرچند موضوع آن محلی است، اما پیام آن ملی است؛ زیرا تاریخ محلی، بخشی از تاریخ ملی ایران محسوب می‌شود.
سوال ۱۵: مهم‌ترین دشواری پژوهش چه بود؟
پاسخ: از دست رفتن بسیاری از راویان قدیمی و پراکندگی منابع، مهم‌ترین چالش پژوهش بود. به همین دلیل، تلاش شد تا هر آنچه باقی مانده است، پیش از فراموشی ثبت و مستند شود.
سوال ۱۶: آیا در این پژوهش تلاش شده از نگاه جانبدارانه پرهیز شود؟
پاسخ: بله. یکی از اصول اساسی پژوهش، اتکا به اسناد، تطبیق روایت‌ها و رعایت انصاف علمی بوده است. هدف، ارائه تصویری مستند و منصفانه از یک دوره تاریخی است.
سوال ۱۷: مهم‌ترین پیام کتاب چیست؟
پاسخ: اینکه حفظ حافظه تاریخی، وظیفه‌ای ملی است. اگر تاریخ مردم ثبت نشود، بخشی از هویت ایران نیز به فراموشی سپرده خواهد شد.
سوال ۱۸: آیا این کتاب پایان راه است؟
پاسخ: خیر. این کتاب آغاز مسیری است که امیدوارم به پژوهش‌های بیشتری درباره تاریخ زاگرس، ایلات و عشایر و نقش آنان در شکل‌گیری هویت ملی ایران منجر شود.
سوال ۱۹: این اثر چه نسبتی با پژوهش‌های آینده شما دارد؟
پاسخ: این کتاب نقطه آغاز مجموعه‌ای از پژوهش‌ها درباره زاگرس، پیوستار تمدنی ایران و نقش این حوزه در قدرت ملی است. در ادامه، این مباحث در قالب آثار تحلیلی و راهبردی گسترده‌تر دنبال خواهد شد.
سوال ۲۰: اگر بخواهید کتاب را در یک جمله معرفی کنید، چه خواهید گفت؟
پاسخ: میرغلام بویراحمدی صرفاً روایت زندگی یک شخصیت تاریخی نیست؛ بلکه تلاشی مستند برای پیوند دادن حافظه تاریخی مردم زاگرس با تاریخ ملی ایران و پاسداری از بخشی از هویت تمدنی این سرزمین است.
سوال ۲۱: چرا معتقدید تاریخ محلی بخشی از تاریخ ملی است؟
پاسخ: زیرا تاریخ ملی از کنار هم قرار گرفتن تاریخ مناطق، اقوام، ایلات، شهرها و شخصیت‌های محلی شکل می‌گیرد. هیچ کشوری بدون شناخت دقیق تاریخ جوامع محلی خود، نمی‌تواند روایت جامعی از تاریخ ملی ارائه کند. هر منطقه، قطعه‌ای از پازل بزرگ هویت ایران است.
سوال ۲۲: آیا این کتاب صرفاً یک اثر تاریخی است؟
پاسخ: خیر. این کتاب علاوه بر ارزش تاریخی، اثری فرهنگی، اجتماعی و هویتی نیز هست. تلاش شده است تا نشان داده شود چگونه یک شخصیت تاریخی می‌تواند بازتاب‌دهنده فرهنگ، ارزش‌ها و شیوه زندگی یک جامعه باشد.
سوال ۲۳: مخاطب اصلی کتاب را چه کسانی می‌دانید؟
پاسخ: پژوهشگران تاریخ، دانشجویان، علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران، ایلات و عشایر، مسئولان فرهنگی، معلمان، جوانان و همه کسانی که دغدغه حفظ هویت تاریخی ایران را دارند.
سوال ۲۴: در جریان پژوهش، چه نکته‌ای بیش از همه شما را شگفت‌زده کرد؟
پاسخ: پایداری حافظه تاریخی مردم. با وجود گذشت دهه‌ها، بسیاری از روایت‌ها، اشعار، نام مکان‌ها و جزئیات رخدادها همچنان در حافظه سالمندان منطقه زنده بود. این نشان می‌دهد فرهنگ شفاهی، سرمایه‌ای بزرگ و در عین حال بسیار آسیب‌پذیر است.
سوال ۲۵: اگر امروز این پژوهش آغاز نمی‌شد، چه اتفاقی می‌افتاد؟
پاسخ: بخش قابل توجهی از روایت‌ها، اسناد خانوادگی و خاطرات شفاهی برای همیشه از میان می‌رفت. تاریخ شفاهی فرصت محدودی برای ثبت دارد و با درگذشت راویان، بسیاری از اطلاعات غیرقابل بازیابی می‌شود.
سوال ۲۶: چرا به پژوهش میدانی اهمیت ویژه‌ای دادید؟
پاسخ: زیرا تاریخ را نمی‌توان تنها از پشت میز نوشت. حضور در محل وقوع رویدادها، مشاهده جغرافیا، گفت‌وگو با مردم و بررسی میدانی، درک عمیق‌تری از رخدادهای تاریخی ایجاد می‌کند و به اعتبار پژوهش می‌افزاید.
سوال ۲۷: نقش حوزه هنری در این مسیر چگونه بود؟
پاسخ: حوزه هنری استان کهگیلویه و بویراحمد و سپس حوزه هنری کشور، با بررسی‌های کارشناسی، نقدهای علمی و طی مراحل داوری و ویراستاری، نقش مهمی در ارتقای کیفیت نهایی کتاب ایفا کردند و نشر سوره مهر نیز فرآیند انتشار اثر را بر عهده گرفت.
سوال ۲۸: آیا اختلاف نظر کارشناسان در روند داوری، شما را دلسرد نکرد؟
پاسخ: طبیعی است که در پژوهش‌های علمی، دیدگاه‌های متفاوت وجود داشته باشد. اختلاف نظرها اگر با نگاه علمی همراه باشند، به غنای اثر کمک می‌کنند. تلاش کردم همه نقدها را با سعه صدر بررسی کنم و هرجا لازم بود، اصلاحات لازم را انجام دهم.
سوال ۲۹: مهم‌ترین درس این تجربه پژوهشی چه بود؟
پاسخ: اینکه هیچ پژوهش ماندگاری بدون صبر، استقامت، نقدپذیری و تلاش مستمر شکل نمی‌گیرد. حقیقت علمی، حاصل گفت‌وگو، بررسی و بازنگری مداوم است.
سوال ۳۰: نقش خانواده در این مسیر چگونه بود؟
پاسخ: بدون همراهی خانواده، تحمل سال‌ها تحقیق، سفر، مطالعه و بازنگری ممکن نبود. آنان با صبوری و همراهی، شرایط لازم را برای ادامه این مسیر فراهم کردند.
سوال ۳۱: آیا این کتاب می‌تواند الگویی برای پژوهشگران جوان باشد؟
پاسخ: امیدوارم چنین باشد. پیام اصلی کتاب این است که هر منطقه ایران، ظرفیت پژوهش‌های ارزشمند تاریخی را دارد و جوانان می‌توانند با روش علمی، بخش‌های ناشناخته تاریخ سرزمین خود را مستند کنند.
سوال ۳۲: جایگاه ایلات و عشایر در تاریخ ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
پاسخ: ایلات و عشایر در دوره‌های مختلف، نقش مهمی در دفاع از استقلال، امنیت، تمامیت ارضی و هویت فرهنگی ایران داشته‌اند. شناخت این نقش، به تکمیل روایت تاریخ ملی کمک می‌کند.
سوال ۳۳: چرا در کتاب به زاگرس توجه ویژه شده است؟
پاسخ: زیرا زاگرس یکی از مهم‌ترین حوزه‌های تمدنی ایران است. مطالعه شخصیت‌های برخاسته از این سرزمین، بدون شناخت بستر تاریخی و فرهنگی زاگرس، ناقص خواهد بود.
سوال ۳۴: آیا این کتاب به اختلافات تاریخی نیز پرداخته است؟
پاسخ: هرجا منابع معتبر و مستند وجود داشته، تلاش شده است با رعایت انصاف، دیدگاه‌های مختلف منعکس شود و از قضاوت‌های شتاب‌زده پرهیز گردد.
سوال ۳۵: چرا عنوان کتاب را «میرغلوم » انتخاب کردید؟
پاسخ: زیرا هدف اصلی، معرفی شخصیتی است که نام او با تاریخ بویراحمد و بخشی از تحولات جنوب ایران گره خورده است. این عنوان، ساده، گویا و منطبق با محتوای کتاب است.
سوال ۳۶: آیا این پژوهش ادامه خواهد داشت؟
پاسخ: بله. این کتاب پایان راه نیست. مطالعات گسترده‌تری درباره تاریخ زاگرس، تمدن عیلام، پیوستار تمدنی ایران و نقش این حوزه در قدرت ملی در دست تدوین است.
سوال ۳۷: چه پیامی برای پژوهشگران جوان دارید؟
پاسخ: به روایت‌های مردم اعتماد کنید، اما آنها را با اسناد و پژوهش علمی بیازمایید. تاریخ‌نگاری موفق، حاصل تلفیق حافظه مردم، اسناد معتبر، مطالعات کتابخانه‌ای و تحقیقات میدانی است.
سوال ۳۸: اگر بخواهید فلسفه این کتاب را در یک جمله بیان کنید، چه خواهید گفت؟
پاسخ: ثبت حافظه تاریخی مردم، مقدمه حفظ هویت تاریخی ملت است.
سوال ۳۹: آرزوی شما برای آینده این کتاب چیست؟
پاسخ: امیدوارم این اثر بتواند انگیزه‌ای برای پژوهشگران سراسر ایران باشد تا تاریخ مناطق خود را با روش علمی ثبت کنند و میراث فرهنگی و تاریخی کشور را برای نسل‌های آینده حفظ نمایند.
سوال ۴۰: سخن پایانی شما؟
پاسخ: این کتاب را ادای دینی کوچک به مردم شریف بویراحمد، به زاگرس و به ایران عزیز می‌دانم. باور دارم که آینده هر ملت بر دو پایه استوار است؛ شناخت درست گذشته و مسئولیت‌پذیری در قبال آینده. اگر حافظه تاریخی خود را پاس بداریم، هویت، انسجام و سرمایه فرهنگی خود را نیز حفظ خواهیم کرد. امیدوارم کتاب میرغلوم بتواند گامی هرچند کوچک در این مسیر باشد و راه را برای پژوهش‌های عمیق‌تر درباره تاریخ مردم، تاریخ زاگرس و تاریخ تمدنی ایران هموار سازد.
نظرات
در حال بارگذاری…